Arazi tipi bir GES bütçesinde hafriyat, tahmin edilmesi en zor kalemdir. 200 MWac ölçeğinde bir projede hafriyat hacmi 10.000 yarda küp ile 500.000 yarda küpün üzerinde bir aralıkta değişir. Parasal karşılığı 50.000 USD ile 2.500.000 USD arasındadır. Tek bir bütçe kaleminde 50 kat fark.
Panel fiyatı da invertör seçimi de bu kadar oynamaz. Üstelik faturayı belirleyen şey piyasa değil, çoğu ekibin alternatiflerini karşılaştırmadan verdiği bir tasarım kararıdır.
Aşağıda, yüzde 44’ü çok sert kaya olan gerçek bir sahada üç tesviye yaklaşımının kazı dolgu hacimleri ve maliyetleri var. Aynı yazının İngilizce sürümü de yayında.
Hafriyat neden en oynak maliyet kalemi
Üç etken bu oynaklığı üretiyor.
Arazi zorlaşıyor. Düz ve kolay sahalar çoktan kuruldu. Bağlantı kapasitesi baskısı, arazi fiyatları ve izin süreçleri geliştiricileri eğimli, kayalık ve drenaj sorunlu sahalara itiyor. Yüzde 40 sert kaya ve %15 eğim içeren bir saha, düz bir tarım arazisinden tamamen farklı bir tesviye problemidir.
Standart bir yaklaşım yok. İki mühendislik firması aynı saha için yüz binlerce metreküp ayrışan hafriyat hesabı çıkarabilir. Biri tam arazi düzeltmesi kullanır, diğeri kazık-adaptif tesviye. İkisi de geçerli mühendislik yaklaşımıdır. Maliyet sonuçları ise radikal biçimde farklıdır.
Arazi çok geç okunuyor. Yaygın iş akışında tesviye, yerleşim kesinleştikten sonra değerlendirilir. O noktada satır konumları sabitlenmiş, stringler çekilmiş, elektrik cetveli yarılanmıştır. Sivil taraf araziye değil yerleşime uyum sağlar. Bu sıralama, hafriyat hacminin olması gerekenden yüksek çıkmasını garanti eder.
Saha: %44 çok sert kaya, yer yer %45 eğim
İncelenen saha zorluk bakımından uç bir örnek:
- Alanın %44’ü çok sert kaya sınıfında (beton ve asfalt mukavemetinde)
- %3,5’i sert sınıfta (kireçtaşı ve çakıl)
- Eğim yerel bölgelerde %40 ile %45 arasına çıkıyor
- Kalan alan orta-yumuşak, sıkı ve sert zeminlerin karışımı
Herhangi bir tesviye stratejisi seçilmeden önce PVX.Cad eğim dağılımını iki yönde (kuzey-güney ve doğu-batı) haritaladı ve zemin sertliğini saha zarfının tamamında sınıflandırdı. Sonraki her karar bu arazi okumasına dayanıyor.
Aynı sahada üç tesviye yaklaşımı
Tam arazi düzeltmesi: 118.225 m³ kazı
Klasik yöntem. Sayısal arazi modeline düzeltme algoritması uygulandı, saha genelinde en fazla %20 eğim hedeflendi. Algoritma kazı ve dolguyu dengeleyerek tepeleri tıraşladı, çukurları doldurdu.
- Toplam kazı: 118.225 m³
- Toplam dolgu: 102.883 m³
- Net fazla malzeme: yaklaşık 15.343 m³ (saha dışına taşınması gerekir)
- Maliyet: 1.062.481 USD
Kesit kontrolleri, özgün zeminle tasarım yüzeyi arasında 2 m’yi aşan kot farkları gösterdi. Algoritma sahanın büyük bölümünü tolerans içine aldı, ancak birkaç yerel bölge sorunlu kaldı. PVX.View üzerinde yapılan 3B doğrulama, kalan düzensizlikler nedeniyle bazı tabla ayaklarının hâlâ zemine gömülü kaldığını gösterdi. Bu yaklaşım en çok toprağı hareket ettirir, en çok paraya mal olur ve uç durumları yine de çözmez.
Kazık-adaptif yerel tesviye: 48.109 m³ kazı
Sahanın tamamını tek tip bir yüzeye getirmek yerine, PVX.Cad kazı ve dolgu işlemini yalnızca tabla konumlarında yaptı. Her tabla, 0,60 m sabit taban yüksekliğiyle mevcut araziye uyarlandı.
- Toplam kazı: 48.109 m³
- Toplam dolgu: 10.844 m³
- Net fazla malzeme: yaklaşık 37.265 m³
- Maliyet: 438.046 USD
Analiz hiçbir tablanın ve kazığın tasarım sınırlarını aşmadığını doğruladı. Aynı noktadan alınan kesit karşılaştırması farkı net gösteriyor: tam düzeltmede 3,0 m kazı derinliği, kazık-adaptif tesviyede 0,8 m. 3B model, tablaların vadileri doldurmadan ve tepeleri kazmadan doğal topografyayı takip ettiğini doğruladı.
Birinci yaklaşıma göre tasarruf: 624.435 USD.
Tabla bölme ile kazık-adaptif tesviye: 34.819 m³ kazı
Dalgalı arazide bazı noktalarda standart 2x26 tabla düzeni, 4 m yapısal sınıra yaklaşan ya da onu aşan kazık boyları üretti. Bu kritik bölgeler PVX.View’ın 3B inceleme aracıyla işaretlendi.
Çözüm, etkilenen tablaları 2x26 düzeninden 2x13 düzenine bölmek oldu. 52 tabla bölündü. DC güç ve panel kapasitesi değişmedi. Kolon sayısı arttı, buna karşılık her tabla kısaldı ve yerel arazi konturlarına daha iyi oturdu.
- Toplam kazı: 34.819 m³
- Toplam dolgu: 14.472 m³
- Net fazla malzeme: yaklaşık 20.347 m³
- Maliyet: 335.376 USD
Kesit karşılaştırmaları, en uzun arka kazığın bölünmemiş tablada 5,06 m iken bölünmüş tablada 3,93 m’ye indiğini ve tüm kazıkların 4 m sınırının altına girdiğini doğruladı.
Birinci yaklaşıma göre tasarruf: 727.105 USD. İkinci yaklaşıma göre tasarruf: 102.670 USD.
| Yaklaşım | Yöntem | Kazı (m³) | Dolgu (m³) | Maliyet (USD) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Tam arazi düzeltmesi | 118.225 | 102.883 | 1.062.481 |
| 2 | Kazık-adaptif yerel tesviye | 48.109 | 10.844 | 438.046 |
| 3 | Tabla bölme ile kazık-adaptif | 34.819 | 14.472 | 335.376 |
Maliyet farkı neden bu kadar büyük
Fark yalnızca metreküpten gelmiyor. Sert arazide birim ekonomisi değişiyor.
- Kaya kazısı. Sert ve çok sert zemin delme, patlatma ya da hidrolik kırma gerektirir. Standart 2 ile 3 USD/m³ fiyatlaması geçerli değildir; kayalık sahalarda ağırlıklı ortalama 5 ile 8 USD/m³ seviyesine çıkabilir. Bu sahada zemin sertliği dağılımına göre ağırlıklandırılmış kazı birim maliyeti 3,00 USD/m³ alındı, dolgu serme ve sıkıştırma 5,00 USD/m³.
- Fazla kazının uzaklaştırılması. Saha dışına nakliye ve bertaraf 4 USD/m³ ve üzeridir. En çok fazla malzemeyi tam düzeltme üretir: 15.343 m³.
- Kayada derin temel. Kaya bölgelerinde kazıklar delme ve beton ister: standart çakmada 15 USD/kazık, delme ve betonda 25 USD/kazık. Tesviyeden önce zemin sertliğini sınıflandırmayan bir araç temel maliyetini her seferinde düşük tahmin eder.
- Dolaylı maliyetler. Mobilizasyon, trafik yönetimi ve kalite kontrol, doğrudan hafriyat maliyetinin %10’u oranında ölçeklenir. Hacim büyüdükçe bu kalem de orantılı büyür.
Sahanın %48’i sert ya da çok sert zemin sınıfındayken kazı maliyeti standart fiyatlamanın belirgin biçimde üzerine çıkar.
PVX.Cad kazı dolgu hesabını nasıl karşılaştırır
PVX.Cad AutoCAD içinde üç ayrı tesviye yolu sunar ve doğru yolu seçmek genellikle bir sahalık toprakla bir tablalık toprak arasındaki farktır.
Alan tesviyesi, bir PV alanının tamamını yön bazlı eğim hedeflerine göre yeniden şekillendirir. Kazı dolgu dengesi sizin kontrolünüzdedir: oran kaydıracıyla dengeli, kazı ağırlıklı ya da dolgu ağırlıklı bir yüzey üretebilir, ya da azami dolgu yüksekliğini sabit bir sınır olarak verebilirsiniz. Saha yolları aynı çalıştırmada üretilebilir, böylece nihai yüzey, hacimler ve yollar birbiriyle çelişen üç ayrı doküman değil tek bir tutarlı sonuç olur.
Tabla altı platform tesviyesi, her tablanın (ve her BESS konteynerinin) altına düz bir platform kazar ve ekipmanı oraya oturtur. Çizimin raporladığı kazık açıkta kalan boyu ve zemin açıklığı, gerçekten inşa edilecek yüzeye göre ölçülür. Tesviye satır ayak izi genişliğiyle sınırlıdır, satır araları doğal kalır.
Hedefli arazi uyarlaması cerrahi seçenektir. Kazıkları açıkta kalan boy ya da zemin açıklığı sınırlarını aşan satırları, etkilenen satırları en az kazı dolguyla tek ve sürekli, inşa edilebilir bir yüzey olarak yeniden tesviye eder; sahanın geri kalanı kısıt olarak sabit tutulur. Başarısız bir inşa edilebilirlik kontrolünü uyumlu bir yerleşime çeviren en düşük hafriyatlı yoldur.
Üç yol da aynı çıktıları üretir:
- Her çalıştırma sonunda toplam kazı ve toplam dolgu hacmi
- Üçgen bazında kazı dolgu haritası: kazı kırmızı, dolgu yeşil, her üçgen için hacim ve derinlik
- Tesviye öncesi yüzeyin ayrı bir AutoCAD katmanında saklanması, önce ve sonra karşılaştırması için
- NGL ve FGL sütunlu CSV dışa aktarımı (Northing, Easting, NGL, FGL, fark; pozitif değer dolgu, negatif değer kazı)
- Tesviye sonrası yüzeyden yeniden üretilen konturlar
- Keşif özetinin inşaat işleri sayfasına işlenen kazı dolgu hacimleri
Ayrıntı için tesviye ve hafriyat sayfasına bakabilirsiniz.
Pratikte ne anlama geliyor
Bu üç yaklaşım arasındaki fark teorik değil. Bütçesini tutturan projeyle tutturamayan proje arasındaki farktır.
Birinci yaklaşım, arazinin düzleştirilecek bir yüzey olarak görülmesinin sonucudur. Üçüncü yaklaşım, arazinin etrafında tasarım yapılacak bir kısıt olarak görülmesinin sonucudur. İkisi de inşa edilebilir bir sonuç verir. Biri 727.105 USD daha pahalıdır.
Arazi önce okunduğunda hafriyat ortadan kalkmaz, optimize olur: hacimler düşer, kazık boyları kısalır, maliyet tahmini varsayıma değil gerçek zemin verisine dayanır ve saha sürprizleri azalır. Üç senaryonun tamamı aynı arazi modelinden, AutoCAD içinde tek bir tasarım oturumunda üretildi, yan yana karşılaştırıldı ve hiçbir kazı başlamadan doğrulandı.
Türkiye’deki karşılığı için GES projelendirme ve lisanssız GES projelendirme sayfalarına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
GES projesinde kazı dolgu hesabı nasıl yapılır?
Hesap yüzeyin kendisinden çıkar. PVX.Cad her tesviye çalıştırmasından sonra toplam kazı ve toplam dolgu hacmini raporlar, kazı dolgu haritasında her üçgen için hacim ve derinlik verir, tesviye öncesi ve tesviye sonrası yüzeyleri nokta nokta eşleyen bir CSV dosyası yazar ve aynı hacimleri keşif özetinin inşaat işleri sayfasına aktarır.
Arazi tesviye yaklaşımını neye göre seçmeliyim?
Zemin sertliği ve eğim dağılımına göre. Bu sahada tam arazi düzeltmesi 118.225 m³ kazı ve 1.062.481 USD ile sonuçlandı, tabla bölme ile birlikte uygulanan kazık-adaptif tesviye 34.819 m³ kazı ve 335.376 USD ile. Üç yaklaşım da inşa edilebilir bir sonuç verdiği için seçim tek bir çalıştırmaya değil karşılaştırmaya dayanmalı.
Tablaları bölmek DC gücü düşürür mü?
Hayır. 52 tabla 2x26 düzeninden 2x13 düzenine bölündü. Kolon sayısı arttı, tablalar kısaldı ve yerel konturlara daha iyi oturdu. DC güç ve panel kapasitesi değişmedi. En uzun arka kazık 5,06 m’den 3,93 m’ye indi.
Tesviye planı ve hafriyat hesabı müteahhide nasıl aktarılır?
Tesviye sonrası yüzeyden konturlar yeniden üretilir, hafriyat verisi NGL ve FGL sütunlarını içeren CSV olarak dışa aktarılır, hacimler keşif özetinin inşaat işleri sayfasında saha hazırlığı, yollar, kablo kanalları ve topraklama kalemleriyle birlikte yer alır.
Kendi sahanızda karşılaştırın
- PVX.Cad ücretsiz denemesini başlatın, kendi arazi verinizi yükleyin ve üç tesviye yolunu aynı saha üzerinde kazı dolgu hacimleriyle karşılaştırın.
- Demo talep edin ve yanınızda bir DWG ile arazi ölçümü getirin. Tesviye geçişi ve hafriyat hesabı kendi sahanız üzerinde canlı çalışır.
